معرفی و تاریخچه
برنج ندا (که با نام‌های برنج شمشیری یا طارم ندا هم شناخته می‌شود) در سال ۱۳۷۶ توسط دکتر قربانعلی نعمت‌زاده معرفی شد. جالب است بدانید نام «ندا» از سه حرف اول کلمات «نعمت‌زاده»، «دانشگاه» و «آمل» گرفته شده و ربطی به اسم یک شخص ندارد. این رقم حاصل تلاقی سه برنج سنگ‌طارم، حسن‌سرایی و آمل-۳ است؛ ترکیبی که هدفش رساندن کیفیت پخت برنج‌های محلی به بازدهی بالای برنج‌های اصلاح‌شده بوده است.
عطر، طعم و ظاهر دانه
ندا از دسته برنج‌های پرمحصول است، نه برنج‌های عطری اصیل. عطر آن متوسط تا کم و طعم آن نیز معمولی توصیف می‌شود. با این حال، دانه‌های آن بلند و قلمی (شبیه به طارم هاشمی) هستند و رنگی سفید مایل به کرم یا شیشه‌ای دارند. طول دانه خام آن حدود ۷ میلی‌متر است که پس از پخت به حدود ۱۰ تا ۱۲ میلی‌متر می‌رسد. به دلیل همین شباهت ظاهری زیاد به طارم هاشمی، متأسفانه گاهی برخی فروشندگان سودجو آن را با طارم محلی یا شیرودی مخلوط کرده و به قیمت بالاتر عرضه می‌کنند.
محل کشت
خاستگاه اصلی برنج ندا استان مازندران است، اما امروزه در استان‌های گلستان و گیلان نیز به‌طور گسترده کشت می‌شود. این رقم به دلیل عملکرد بالا (حدود ۸ تن شلتوک در هر هکتار) و مقاومت خوب در برابر آفات، بیماری‌ها و کمبود آب، از محبوب‌ترین انتخاب‌های کشاورزان شمال کشور است. برداشت پاییزه آن معمولاً کیفیت، عطر و طعم بهتری نسبت به کشت تابستانه دارد.
نحوه پخت
- ندا شفته نمی‌شود، یعنی هنگام پخت به هم نمی‌چسبد و دانه‌ها منسجم می‌مانند.
- هم به روش آبکشی و هم کته قابل پخت است و به‌راحتی دم می‌کشد.
- پس از پخت به‌خوبی قد می‌کشد و نسبت به بسیاری از برنج‌های اصلاح‌شده دیگر، مدت بیشتری نرم و تازه باقی می‌ماند.
- به دلیل عطر کمتر، برخی آشپزها هنگام دم کردن از کمی گلاب، هل یا زعفران استفاده می‌کنند تا طعم و رایحه غذا تقویت شود.
بیشترین مورد استفاده
برنج ندا به‌خاطر قیمت مناسب و کیفیت پخت قابل‌قبول، گزینه‌ای اقتصادی برای مصرف روزانه خانواده‌ها، سلف‌سرویس‌ها، رستوران‌های اقتصادی و ارگان‌های دولتی است. همچنین در صنعت به دلیل ماندگاری بالا، گاهی برای تولید برنج دودی یا مخلوط‌کردن با سایر ارقام استفاده می‌شود.
خواص و ارزش غذایی
ارزش غذایی ندا در حد متوسط تا کمی پایین‌تر از ارقام محلی معطر مانند طارم و هاشمی است، اما همچنان منبع مناسبی از کربوهیدرات، انرژی و مقداری ویتامین‌های گروه B و مواد معدنی به‌شمار می‌رود. آمیلوز متوسط آن (حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد) باعث می‌شود بافت پخته‌شده آن با ذائقه ایرانی سازگار باشد و بیش از حد چسبنده یا سفت نشود.
نکات خرید
- بهترین ندا معمولاً از استان گلستان و مازندران تهیه می‌شود.
- برای اطمینان از اصالت، به یکدست بودن دانه‌ها و نداشتن مخلوط با انواع دیگر توجه کنید.
- به دلیل قیمت پایین‌تر نسبت به طارم و هاشمی، این برنج انتخابی منطقی برای مصارف حجیم و روزمره است، هرچند از نظر عطر و کلاس با برنج‌های معطر اصیل قابل مقایسه نیست.
