معرفی و تاریخچه
برنج شیرودی یکی از ارقام پرمحصول ایرانی است که به یاد شهید علی‌اکبر شیرودی، از شهدای دفاع مقدس منطقه شیرود در شهرستان تنکابن (مازندران)، نام‌گذاری شده است. بذر این برنج ترکیبی از دو رقم طارم دیلمان و برنج خزر است. این رقم نخستین بار به‌صورت آزمایشی در شهرهایی مانند آمل، تنکابن و چالوس کشت شد.
عطر و طعم
شیرودی از دسته برنج‌های «طبع سرد» و پرمحصول است. عطر و طعم آن در حد متوسط ارزیابی می‌شود؛ نه به اندازه طارم و هاشمی معطر است و نه بی‌بو مانند برخی برنج‌های اصلاح‌شده. نکته جالب این‌که هرچه این برنج مدت بیشتری نگهداری شود، پخت بهتر و عطر و طعم بارزتری پیدا می‌کند. از نظر ظاهری بسیار شبیه به هاشمی است، با دانه‌های سفید و کمی مات به طول ۷ تا ۸ میلی‌متر که پس از پخت به حدود ۱۲.۵ میلی‌متر می‌رسد.
محل کشت
شیرودی در مناطق کوهستانی و سردسیر شمال کشور، به‌ویژه در استان‌های مازندران و گیلان کشت می‌شود. امروزه بیشترین سطح زیر کشت آن را شهرستان‌های بهشهر و نکا در مازندران به خود اختصاص داده‌اند. این رقم به دلیل مقاومت خوب در برابر خوابیدگی بوته، بیماری‌های قارچی و آفات، حتی در خاک‌های با حاصلخیزی متوسط نیز قابل کشت است و به همین دلیل در میان کشاورزان محبوبیت زیادی دارد.
نحوه پخت
- شیرودی مانند سایر برنج‌های ایرانی، هم به روش آبکشی و هم کته قابل پخت است.
- خیساندن ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از پخت، به بهبود کیفیت پخت و بلندتر شدن دانه کمک می‌کند.
- در روش دم‌کشی سنتی، پس از چیدن ته‌دیگ، برنج نیم‌پز را روی آن به شکل هرمی می‌ریزند و اجازه می‌دهند بخار به‌آرامی از کف به سقف قابلمه حرکت کند تا برنج به‌خوبی دم بکشد (معمولاً ۳۰ تا ۴۰ دقیقه با حرارت ملایم).
- به دلیل عطر متوسط، افزودن کمی زعفران دم‌کرده یا هل در انتهای پخت می‌تواند طعم نهایی غذا را تقویت کند.
بیشترین مورد استفاده
شیرودی به دلیل قد کشیدن خوب دانه پس از پخت و ظاهر جذاب، گزینه مناسبی برای مهمانی‌ها و مراسم‌های بزرگ است، هرچند از نظر رتبه کیفی معمولاً پس از طارم، هاشمی و فجر قرار می‌گیرد. با این حال از نظر عطر و کیفیت، از برنج‌هایی مانند ندا و علی‌کاظمی بالاتر ارزیابی می‌شود. به دلیل قیمت اقتصادی‌تر نسبت به طارم و هاشمی، برای مصرف روزانه خانگی و رستوران‌های میان‌رده نیز انتخاب مناسبی است.
خواص و ارزش غذایی
شیرودی نیز مانند دیگر ارقام برنج ایرانی، منبع خوبی از کربوهیدرات‌های پیچیده برای تأمین انرژی پایدار بدن است و دارای ویتامین‌های گروه B و مواد معدنی مانند منیزیم می‌باشد. بافت یکنواخت و پروتئین قابل قبول آن، آن را به گزینه‌ای مغذی برای رژیم غذایی روزانه تبدیل می‌کند.
نکات خرید و نگهداری
- برنج شیرودی اصل معمولاً رنگی سفید و کمی مات دارد و باید بویی طبیعی و ملایم داشته باشد.
- بهترین کیفیت آن معمولاً به شهرستان تنکابن در مازندران نسبت داده می‌شود.
- برای حفظ کیفیت، آن را در ظرف دردار و در محیطی خشک و دور از نور مستقیم نگهداری کنید؛ نگهداری طولانی‌تر (در شرایط مناسب) حتی می‌تواند به بهبود عطر و طعم آن کمک کند.
